Kom vanavond met verhalen….

14 juni 2021
Arc

(Door Heidy Bouwer)

  Kom vanavond met
verhalen
  hoe de oorlog is
verdwenen,
  en herhaal ze honderd
malen:
  alle malen zal ik wenen.

Uit: Vrede, Leo Vroman

Ook 76 jaar na de Tweede Wereldoorlog geven we, zeker in de maand mei, nog altijd de verhalen door om te blijven herdenken en begrijpen wat leven in oorlogstijd betekent. 

Maar…

er leven haast geen mensen meer die ‘t hebben meegemaakt,

er leven haast geen mensen meer die ‘t  kunnen navertellen….(1) 

Voor jongeren van nu zijn het al snel de opa’s en oma’s of misschien zelfs overgrootouders die nog uit eigen beleving kunnen navertellen. 

Met de viering van 75 jaar vrijheid in het vooruitzicht vroeg Stef van Breugel, directeur van Museum Hilversum, zich in 2015 af: “Hoe zorgen we ervoor dat jongeren de nieuwe dragers worden van de lokale oorlogsgeschiedenis? We vragen hun steeds weer om de geschiedenis te begrijpen op basis van onze termen en inzichten.”  

“Het is”, zo zegt hij, “de verantwoordelijkheid van onze generatie jonge mensen hierbij te betrekken.En voor jongeren is ook het visuele aspect, de anecdote en de emotie van belang om zich te kunnen verplaatsen en de tragiek te kunnen doorvoelen. ” 

Samen met Studio Polat (2) werd een methodiek ontwikkeld die veel meer uitgaat van beleving en empathie door middel van beeld. Onze Hanke aarzelde destijds geen moment toen gevraagd werd of het Roland Holst mee wilde werken aan een pilot waarin leerlingen re-enactments realiseerden. Ze kregen korte anekdotes, gebaseerd op interviews met Hilversummers die de oorlog hadden meegemaakt.  Echt gebeurde verhalen die zich afspeelden in hun eigen nabije omgeving, bij het Raadhuis bijvoorbeeld, of bij het Padvindershuisje naast de school, of onder het tunneltje door in het Corversbos. De leerlingen waren naast fotograaf ook model en regisseur, en niet te vergeten: ze zorgden zelf voor passende kleding en rekwisieten. Het indrukwekkende resultaat was te zien op een buitententoonstelling op de Kerkbrink in mei 2018.

Ook aan het project Ooggetuigen (gepland voor 2020, maar ja, corona…) nam onze school deel, en de ISK sloot zich aan. In een prachtig katern bij de Gooi- en Eembode dat rond 4 en 5 mei verscheen is een zeer volledig en interessant verslag te lezen en bekijken (zie deze link). Op basis van de pilot van Museum Hilversum uit 2018 is in samenwerking met leerlingen en docenten van Roland Holst een landelijk les-traject samengesteld waarmee in 2019 meer dan 1200 docenten hebben gewerkt. Annejet van Studio Polat is er blij mee, want, zo zegt ze: “Jongeren zijn vaak wel beelddenkers, maar hoewel ze veel met beeld om gaan weten ze er niet altijd genoeg van af. Wat zie ik eigenlijk, hoe moet ik kijken? Het gaat meer om het proces, om het je ervan bewust worden dat er op de plek waar jij staat, of woont of naar school gaat, zulke ingrijpende dingen zijn gebeurd. Zo kunnen ook jongeren zich de geschiedenis eigen maken, en zich realiseren dat de oorlog ook hier was. Dat heeft een empathisch effect, denken wij, en dat maakt kinderen echt wijzer.”

De samenwerking met het Roland Holst noemt Stef van Breugel ‘een al jarenlang lopende liefde’. Een samenwerking overigens waarvan geen letter op papier staat….

“Ah, dat klinkt helemaal Roland Holst”, reageer ik. “En helemaal Stef”, lacht hij.

Dat het zo klikt verklaart Stef daarnaast uit het feit dat hij als vertegenwoordiger van Museum Hilversum en wij als school de aandacht delen voor en de nadruk leggen op de leefwereld van jongeren.

“Waar veel scholen uitgaan van  het Engelse ‘education’ zie je bij jullie als basis meer het Duitse ‘Bildung’. Het gaat niet alleen om kennis, maar zeker ook om attitude, het gaat om de hele mens. Dat dragen jullie uit als school en dat is goud waard!”

“Natuurlijk’”, vervolgt hij in bij dit project passend idioom, “heb je wel soldaten, of, nou ja, laten we zeggen voorlopers op de troepen nodig.”Hij doelt daarbij onder andere op Hanke, die (samen met Willem) vanuit het innovatietraject waarin wij participeren onvervaard en onvermoeibaar vrijwel iedere uitdaging aanpakt en daarin steeds meer collega’s en leerlingen weet mee te slepen.

Aan het project Ooggetuigen deden maar liefst drie groepen mee, twee brugklassen, in het kader van het gezamenlijk project van Duits en Art & Design,  en een groep 4e klassers in  keuzetijd. Dit alles onder de bezielende (bege)leiding van onze collega’s Danique Dekker, Mels de Gooijer, Suzanne  van der Linden, Teike Asselbergs en stagiaire Claartje.

Ooggetuigen – Het fotografisch geheugen van de Tweede Wereldoorlog

Natuurlijk verliep niet alles vlekkeloos, zoals altijd is de schoolse werkelijkheid vaak weerbarstiger dan we ons zouden wensen en stonden er weer eens spreekwoordelijke wetten en praktische bezwaren tussen droom en daad…..

Zo hield Danique van de geplande 10 lessen na aftrek van digi-dagen, PKB, Pasen en Pinksteren die maar niet op een dag willen vallen en wat al niet meer er welgeteld twee over. Niet voor een gat te vangen als hij is, dacht hij dat het allemaal nog wel moest passen als hij zich iets zou beperken. Maar ja, als je historicus bent en verdwaald raakt in de stoffige archieven van de school…En als je Danique heet en enthousiasme en nieuwsgierigheid zijn wel, maar beperking en begrenzing juist niet je kernkwaliteiten…Ja, dan kan het zomaar gebeuren dat een leerling midden in jouw overigens uiterst boeiende en meeslepende betoog roept: “Meneer, de bel gaat zo en de oorlog is nog niet eens begonnen!”

Toch kijkt hij met plezier terug op het project. “Het is alleen al mooi om de mensen van toen een gezicht te geven, ‘opdat wij niet vergeten’!” 

En het archiefmateriaal inspireerde hem ook tot plannen om in de toekomst met leerlingen en collega Lotte Tiesing aandacht te besteden aan de boeiende (oorlogs)geschiedenis van de school.

Ook Mels en Suzanne hebben wat strubbelingen te overwinnen en doen dat met verve. Ik bezoek (online) de les waarin Mels de ruwe selectie van maar liefst 500 goed gelukte foto’s komt laten zien aan de leerlingen.

Suzanne en de helft van de klas achter de devices, de andere helft van de klas amuseert zich kostelijk in een lokaal, Mels nog onderweg van het ene gebouw naar het andere met een MacBook waarop classroom niet blijkt te willen draaien, Suzanne die laat zien hoe je op afstand en online toch best een beetje orde kunt houden….

Maar ze blijven relaxed, en zijn heel tevreden over hoe goed en serieus de meeste leerlingen aan het project hebben gewerkt. “En”, zegt Mels, “ blij met de samenwerking met Suzanne, ging supergoed! Ze heeft zoveel gevoel voor humor, en zij kan soms precies op het goede moment doorpakken als ik aarzel…”

Het resultaat mag er zijn, de foto’s zijn echt prachtig, en dat is volgens Annejet behalve aan de inzet van de leerlingen toch ook te wijten aan de expertise en vakkennis van Mels op het gebied van beeld en fotografie. 

De leerlingen die ik spreek geven aan dat ze het leerzaam en ondanks het serieuze onderwerp ook leuk hebben gevonden.

Lieke: “Je moest heel goed bedenken wat je nodig zou hebben aan kleren bijvoorbeeld, daarvoor moest je het verhaal wel heel goed doorlezen. Mijn ouders vonden het ook leuk om mee te denken”. En Floor zegt meer geleerd te hebben over wat er Hilversum is gebeurd, zoals in het Corversbos waar mensen hout kwamen kappen, waarbij ze groot risico liepen opgepakt te worden.

En Jort uit V1 ontdekte dat fotograferen helemaal iets voor hem is. Hij ging met zijn vader in het weekend nog terug naar een aantal van de locaties om meer foto’s te maken. “We zijn natuurlijk geen professionele acteurs en fotografen, maar we wilden het zo echt mogelijk maken”, vertelt hij. “Ik heb geleerd over hoe het toen was. En eigenlijk ook dat ik al best aardig wat wist”.

En hij heeft, tot slot, een tip voor de school.

“Als er weer zoiets komt, gewoon weer meedoen!”

  1. Cabaretier Wim Kan in de conference waarin hij protesteerde tegen het bezoek van Japanse keizer Hirohito in 1971 De keizer werd ontvangen op paleis Soestdijk en kreeg een rondleiding door het Rijksmuseum. Het leidde tot felle protesten, oa van Kan die zelf een Jappenkamp overleefde en dwangarbeid had verricht aan de beruchte Birma-spoorlijn.
  2. Ahmet Polat was Fotograaf des Vaderlands in 2015
  3. Link naar katern Gooi & Eembode

Voor dit artikel is gebruik gemaakt van genoemd katern.